اخبار

بررسی علل کاهش قیمت نفت، و پیش بینی قیمت در سال 2016

پیش بینی بازار نفت بدلیل وجود شاخصه های اقتصادی و فرا اقتصادی کار بسیار دشواری است. درازای آن میتوان عوامل ثابت اقتصادی مورد تحلیل قرارداد و به نتایج استنتاجی از آنها دست یافت، درحالی که عوامل دیگر را ثابت فرض نمود."در اولین هفته بازگشایی بازارهای نفت بعد از نشست ۱۶۸ اوپک، قیمت‌ها  مدام کاهش یافت و با رسیدن بهای نفت برنت به زیر ۳۸ دلار امکان رسیدن به قیمت 34 دلاری در یازده سال پیش تقویت شد. از ساعاتی پیش از برگزاری نشست اوپک تا آخرین معاملات روز جمعه شاهد سقوط بیش از ۱۴ درصدی بهای نفت و رسیدن آن به کف ۷ ساله خود بوده‌ایم. در هفته گذشته بهای نفت خام آمریکا حدود ۴/۴ دلار در هر بشکه افت کرد و در آخرین ساعات بازگشایی بازار بشکه‌ای 35.6دلار معامله شد. هر بشکه نفت شاخص دریای شمال، برنت نیز افت هفتگی بیش از ۵ دلاری را به ثبت رساند و در آخرین روز معاملاتی به 37.9 دلار رسید". در این نوشته سعی میکنیم به عوامل کاهش قیمت نفت و پیشبینی قیمت آن در سال 2016 بصورت مختصر و مفید بپردازیم.

عرضه مازاد حدودا دو (2) میلیون بشکه در روز، اصلی ترین شاخصه در تعیین قیمت نفت خام میزان عرضه و تقاضا در بازار آزاد نفتی است. در حال حاضر بالغ بر دو (2) میلیون بشکه در روز مازاد عرض به تقاضا وجود دارد که عامل بسیار قوی کاهنده قیمتی است. عدم دستیابی چین به رشد اقتصادی پیشبینی شده، رکود حاکم بر بازارهای اقتصادی جهان از عوامل اصلی کاهش تقاضا در بازارهای آزاد جهانی است.بانک انگلستان گزارش کرده 60 درصد علل سقوط نفت در ماههای اخیر به علت کاهش شاخصه تقاضا بوده.

Source bank of England  

عدم دست یابی به تعیین سقف تولید اوپک، جلسه هفته گذشته کشورهای صادر کننده نفت اوپک بدلیل عدم قطعیت در میزان افزایش تولید نفت خام ایران بعد از برداشته شدن تحریمها بدون تعیین سقف مشخص به پایان رسید. این موضوع باعث سقوط مجدد در قیمت نفت گردید، این تاثیر میتواند به شکل میان مدت بر تصمیم معامله گران قیمت نفت خام به شکل کاهنده ایی تاثیرگذار باشد.

تولید واقعی اوپک 31.5 میلیون بشکه در روز، از سوی دیگر سقف قبلی اوپک سی میلیون بشکه در روز تعیین گشته بود که با توجه به عدم پایبندی تعهد کشورهای عضو، عرضه واقعی سی و یک و نیم میلیون بشکه در روز اعلام گردید. افزایش عرضه 500 هزار بشکه در روز توسط ایران پس از برداشته شدن تحریمها هم بر پیشبینی های خریداران تاثیر گذار بوده، مرکز تحقیقاتی BMI اعلام کرد: "علاوه بر حجم آزاد شده از مخازن، همه تولیدات جدید ایران به صادرات اختصاص داده خواهد شد. ایران صادرات نفت خام و میعانات گازی خود را تا انتهای سال 2016 در حدود700 هزار بشکه در روز افزایش خواهد داد".این افزایش در نهایت میتواند بر بازارهای شرق و جنوب شرق آسیا بسیار تاثیرگذار باشد. درواقع چین، هند و پس از آنها کره و ژاپن بسیار راضی از افزایش احتمالی عرضه ایران هستند. هرچند برندگان اصلی چین و هند هستند که با توجه به قراردادهای قبلی (خرید نفت در قبال تهاتر کالای داخلی و خرید نفت با ارز محلی) و بلوکه شدن مقادیر بسیار قابل توجه ایی از پولهای نفتی ایران در مذاکرات همچنان دست بالایی خواهند داشت.  

سهم بازار - روند پایداری،  فروش حداکثری کشورهای غیر اوپکی و اعضای اوپک برای حفظ و افزایش سهم بازار یکی از عللی است که موجب شده هیچ کدام از کشورها صادر کننده نسبت به کاهش تولید خود اقدام ننمایند. اما منظور از سهم بازار در حوزه فروش نفت خام چیست؟ برخلاف بسیاری از کالاهای خام دنیا، جایگزینی یک نفت خام با مشخصات یک کشور مشخص با محصول یک کشور دیگر بسیار دشوار و هزینه بر برای کشور تولید کننده میباشد. علت آن به عامل تغییر ساختاری در پالایشگاه ها، نیروگاهها، و سایتهای پتروشیمی براساس خوراک خام برمیگردد. حتی درگذشته اغلب پالایشگاه ها براساس خصوصیات نفت خام یک کشور خاص طراحی میگشتند، که در سالهای اخیر با پیشرفت تکنولوژی البته این موضوع کمی تسهیل شده و بازه مشخصی از نفت خام برای پالایشگاه ها تعریف میگردد اما همچنان برای انتقال و شیفت از یک خوراک به خوراک دیگر پالایشگاه ها نیاز به تغییر و اصلاحات هزینه بر دارند. با علم بر این موضوع کشورهای صادرکننده سعی دارند همواره سهم بازار خود را در بازارهای هدف حفظ نمایند، زیرا درصورت ازدست دادن سهم بازار تصاحب مجدد آن بسیار گزاف خواهد بود.

دامپینگ روسیه و عربستان در اروپا، دامپینگ (عرضه زیاد کالا با قیمت پایین تراز بازار) نفت خام روسیه و عربستان به مقصد اروپا باعث شد در جَنگ نفتی که عربستان و چند کشور هم پیمان آن در مبارزه با نفت شیل آمریکا در سطح بین المللی آغاز کرده بودند وارد مرحله جدیدتری شود. تخفیفات خرید براساس حجم معامله و سهل تر کردن شرایط پرداخت به مشتریانی که خود از افت روزانه قیمت آگاه بودند، قیمت نفت خام را در بازارهای بندر روتردام به شدت کاهش داد.   

زبانه های شعله جنگ در عراق، هزینه گزاف جنگ با داعش و وجود دولت بزرگ همراه با فساد اداری در عراق باعث گردیده این کشور دارای شرایط بسیار پیچیده گردد. این شرایط موجب گردیده تا دولت عراق شیر سکو های نفتی خود را تا حداکثر ظرفیت باز نگه دارد و فارغ از اینکه قیمت نفت در بازار چقدر افت پیدا می کند، برای پوشش جریان مالی خود از فروش نفت استفاده نماید. وجود قطب فعال نفتی عراق در جنوب این کشور که از درگیریها به دور است کمک کرده تا این کشور شرکتهای بین المللی را در خود حفظ کرده و به تولید بیش از چهار(4) میلیون بشکه در روز برسد. این عدد درواقع فارغ از میزان حدودی 450 هزار بشکه در روز است که توسط اقلیم خود مختار کردستان عراق توسط خط لوله به ترکیه صادر میگردد. 

کنترل مدیریت حوزه پایین دستی،سیاستهای استراتژیک خرید مربوط به بسیاری از صنایع پایین دستی کشورهای مقصد از جمله پالایشگاه ها، پتروشیمی ها، شرکت توزیع و پخش، و حتی پمپ بنزینها توسط سهامدارن عمده ایی از کشورهای تولید کننده مانند عربستان، امارات و قطر مدیریت میشود. این کشورها با خرید سهام طلایی این شرکتها عملا در خرید محصول خام خود تضمین بوجود آورده اند.

تقویت ارزش دلار، تصیمیم فدرال رزرو آمریکا برای افزایش نرخ بهره دلار تبعات سنگینی را برای قیمت نفت رقم خواد زد. در اولین قسم بازار سرمایه نسبت به کالا واکنش منفی نشان میدهد و بخشی از سهم سرمایه کالایی به بازار بانکی انتقال داده میشود و از طرف دیگر قیمت ارزشی نفت کاهش میابد.

عدم توقف یا کاهش چمشگیر تولید  عرضه نفت شیل، عدم اطلاع و پیشبینی واقع بینانه عربستان و متحدان نفتی آن از بازخورد عملکردی صاحبان نفت شیل موجب شد که این کشور و دیگر کشورهای تولید کننده نفت متعارف (Conventional Oil) در دردسر کسری بودجه های هنگفت گرفتار آیند. درواقع بسیاری از کارشناسان بر این باورند که هنوز نفت 30 دلاری هم میتواند ادامه استخراج و تولید برخی از چاههای شیل را اقتصادی نگه دارد. بنابراین از راه بدر شدن رقیب تازه وارد به شکلی که پیشبینی می شد آسان و سریع نبود. در اصل هزینه هنگفت سرمایه گذاری ثابت اولیه برای استخراج و استحصال نفت شیل، کمپانیهای خصوصی سرمایه گذار در این حوزه را مجبور به ادامه تولید کرده تا بتوانند جریان مالی(Cash Flow) ایجاد نمایند.

کاهش ارزش یوان،تصمیم دولت و بانک مرکزی چین برای کاهش ارزش یوان دربرابر ارزهای خارجی در راستای حمایت از صادرکنندگان داخلی، پیامد افزایش قیمت نفت برای تولید کنندگان داخلی چینی را هم بدنبال داشت. این موضوع باعث آشفتگی در بودجه جدید شرکتهای چینی وابسته انرژی شد و تا حدی بر آشفتگی خرید و فروش نفت تاثیر گذاشت.


زمستانی نچندان سرد، اویشتن برنشتن، مدیر بخش نفت خام در شرکت استرانگ‌پترولیوم اعلام کرد: "با توجه به اینکه آب‌وهوا بسیار معتدل بوده و تقاضا برای نفت سوختی به شدت پایین است، بازار به شدت ضعیف است"." در انتهای سال و با توجه به اینکه نیمکره شمالی وارد فصل زمستان می‌شود بازارهای نفت عموما با تقاضای زیادی مواجه می‌شوند. با این حال با توجه به زمستان معتدل، میزان تقاضای سوخت کاهش یافته است. بر اساس گزارش بی‌ان‌پی در روز دوشنبه، "در دو هفته آینده، ژاپن، کره‌جنوبی و روسیه دمای معتدل‌تری نسبت به حالت طبیعی را مشاهده خواهند کرد؛ در حالی که آمریکا، کانادا و اروپا ‌«به طور ویژه»  آب و هوایی معتدل‌تر از حالت نرمال خواهند داشت.ضعف فصلی در کنار عرضه مازاد ساختاری ناشی از تولید مازاد 0.5 تا 2 میلیون بشکه‌ای در روز در اقصی نقاط دنیا، منجر به این شده که قیمت در حدود دو سوم اواسط سال 2014 کاهش پیدا کند".

کنفرانس پاریس، دغدغه های محیط زیستی، تصمیم کشورها برای کنترل دمای زمین از طریق کاهش تولید گازهای گلخانه ایی هم مبحث است که باعث میگردد سوختهای جایگزین برای نفت و ذغال سنگ جایگاه خود را عیان تر و بارزتر نشان دهند. بسیاری از کارشناسان معتقد بودند که کاهش شدید قیمت سوختهای فسیلی ( بالاخص نفت) موجب خواهد شد تا پروژه انرژی های تجدید پذیر که دارای قیمت تمام شده بالاتری هستند با چالشهای ازقبیل عدم توجیه اقتصادی و کاهش سرمایه گذاری روبرو شوند که این موضوع با توجه به هشدارهای جدی کارشناسان و سازمانهای محیط زیستی و فشارهای مردمی بر دولتها محقق نشد. بعلاوه پیشرفت تکنولوژی سالهای اخیر با توجه به سرمایه گذاری های هنگفت در این زمینه قیمت تولید انرژی از منابع تجدید پذیر را به طرز چشمگیری کاهش داده.

تحلیل اقتصادی در سال 2016

ایران معادلات نفتی را برهم میزند، شرکت خدمات سرمایه گذاری مودیز (Moody’s Investors Service) در بازنگری جدید خود در ارتباط با قیمت نفت در سال میلادی جدید ارزیابی خود را ده (10) دلار کاهش داده. این تصمیم براساس پتانسیل بالای احتمالی برداشته شدن تحریمهای اقتصادی بر ایران و افزایش توان بالقوه بلافاصله ایی صادرات ایران گرفته شده است. این موسسه قیمت نفت دریای شمال برنت را برای سال 2016 از 53 دلار به ازای هربشکه به 43 دلار و قیمت وست تکزاس اینترمدیت (WTI) را از 48 دلار به ازای هر بشکه به 40 دلار کاهش داده است. این موسسه معتبر هم پوشانی افزایش تولید ایران با کاهش تولید در آمریکا را دلیل این تغییر اعلام کرده است.


قیمت بازیابی میشود،اما براساس جمع بندی مجموعه ایی از داده های اقتصادی نگارنده معتقد است که قیمت نفت در سال 2016 مجدد به قیمتهای معتدل تر باز میگردد. درواقع قیمت نفت در کوتاه مدت دچار آسیب پذیری و نوسانات متعدد خواهند شد اما در میان مدت به ثبات و در بلند مدت به رشد ثابت افزایشی دست خواهد یافت. یکی از مهمترین این شاخصه ها و دلایل میزان زیاد ترکیب و ادغام شرکتهای نفتی است. حقیقت کمتر پرداخته شده به این موضوع که درحال حاضر با توجه به فضای حاکم بر قیمت بسیار پایین نفت، فشار بر شرکتهای نفتی به سمت ادغام در یکدیگر افزایش یافته. ادغام این شرکتها کوچک، متوسط، و بزرگ با یکدیگر منجربه طلوع و ظهور غولهای نفتی، کنسرسیومهای عظیم و شرکتهای سنگین وزینی میشود که در نهایت منجر به تقویت بازیگران و معامله گران نفتی و به سبب آنتثبیت و افزایش قیمت ها به نفع تولید کنندگان خواهد شد. تحلیل گر و استراتژیست مطرح انرژی دکتر کنت مورز (Dr. Kent Moors) توضیح میدهد که "این ادغام ها ممکن است هرکدام دلایل مختلفی را دنبال کنند اما هدف مشترک همه آنها یکی است و آن مشارکت در ایجاد ثبات در صنعت و افزایش اجنتاب ناپذیر قیمت مواد خام است". درواقع بر پایه اصل پایان پذیری (Raw Material Scarcity) و محدود بودن منابع خام، همواره باید با افزایش قیمت روبرو باشیم اما برای این امر در مقاطعی مانند سال 2015 بدلایلی که در بالا ذکر شد تعدد بازیگران حوزه و عدم هماهنگی بین آنها بازار دچار هرج و مرج کوتاه مدتی شده که مجددا به اجبار به شرایط قبلی بازخواهد گشت. این تحلیل شاید بسیار بلند مدت بنظر آید اما واقعیت اینست که در زمان نگارش این متن موج ادغامهای غولهای نفتی شروع شده. در هشتم آوریل امسال شرکت رویال داچ شل (Royal Dutch Shell) و گروه بریتیش گاز( British Gas Group)  بزرگترین ادغام نفتی ده های اخیر را به مبلغ 70 میلیارد دلار رقم زدند و این ادغام موجب تولد بزرگترین تولید کننده گاز طبیعی مایع جهان شد.  در اواخر ماه آگوست خرید شرکت کورپرشن بین المللی کامرون(Cameron International Corp.) توسط بزرگترین ارائه دهنده خدمات نفتی بالادستی شلمبرگر (Schlumberger Ltd.) به مبلغ نزدیک به 13 میلیارد دلار و قبل از آن خرید بکر هاگست (Baker Hughest) توسط هالیبرتون (Halliburton Co.) همگی مثالهایی بر این واقعیت است.

اما شاید مهمترین دلیل ادعای نگارنده برمبنای اصل پایه ای استوار باشد و آن افت بسیاری شدید در تولید چاههای آمریکا در سال 2016 است. زمانی که به بلوغ چاههای نفتی شیل و تار نگاه میکنیم متوجه میشویم که این بلوغ تا 18 ماهگی کامل میشود و چرخه سقوط تولید آغاز میگردد. براساس گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) تولید نفت در آمریکا در سپتامبر معادل 120 هزار بشکه در روز نسبت به ماه آگوست افت تولید داشته است. این اداره انتظار دارد افت تولید تا اواسط سال 2016 میلادی نیز ادامه پیدا کند. همچنین در حوزه تقضا نیز در سال 2016 با افزایش روبرو خواهیم بود و با اضافه عرضه روبرو نخواهیم شد. به گزارش آژانس بین المللی انرژی(IEA) میزان تقاضا از 94.2 میلیون بشکه در روز به 95.6 میلیون بشکه در روز ارتقا میابد.

بازیابی قیمتهای نفت در سال 2016 محقق میشود اما راه آسان نخواهد بود، که برعکس راه دشواری پیشرو خواهد داشت. درواقع الگوی قیمت به شکل افت و خیزهای شدید و رویکرد کاهشی تا میانه سال 2016 شکل میگیرد اما برآیند کلی آن تا پایان سال به ثبات و رویکرد افزایشی روند رشد خواهد بود. این داده ها براساس تعقیب و مطالعه دو شاخصه اقتصادی ضریب YARDSTICK  که از رابطه میان میزان دسترسی شرکتها به ذخیره نفت استخراج نشده و پتانسیل سودآوری بالقوه بدست میاید؛ و بررسی هزینه تولید (استخراج) نفت خام شرکتها برای تعیین بازه قیمتی دسته بندی نفت متعارف (Conventional) و غیر متعارف(Unconventional) بدست آمده. 

پیام پرندا

مشاور بین الملل هیئت مدیره اتحادیه صادرکنندگان فرآورده های نفت، گاز، پتروشیمی 

۲۸ آذر ۱۳۹۴ ۱۱:۳۰
تعداد کلیک: ۶,۰۶۸