شنبه ۱۱ بهمن ماه ترامپ مدعی شد که هند موافقت کرده به جای خرید نفت از ایران و روسیه، نفت ونزوئلا را وارد سبد انرژی خود کند؛ این تصمیم، به طور مستقیم و غیرمستقیم بخشی از ارزآوری نفتی ایران را هدف قرار خواهد داد و باعث تحولاتی میشود که به تدریج، در صادرات و درآمدهای ارزی ایران تأثیر میگذارد.
به گزارش "نفت ما"،اعلام دونالد ترامپ درباره احتمال جایگزینی نفت ونزوئلا به جای نفت ایران در بازار هند، پرسشهای تازهای را درباره آینده صادرات انرژی و مسیرهای ارزآوری در شرایط تحریم پیشروی ایران قرار داده است. بسیاری از خبرگزاریهای داخلی نیز معتقدند این خبر تأثیری در روند فروش نفت کشور نخواهد داشت، با این استدلال که هند اساساً نفتی از ایران نمیخرد؛ اما آیا این روایت، با واقعیتهای آماری تجارت انرژی ایران و هند همخوانی دارد؟
اظهارات ترامپ مبنی بر جایگزینی نفت ونزئلا با ایران برای هند، ظاهرا بیشتر فشاری سیاسی برای محدود کردن فروش نفت کشورهای تحریمی به نظر میرسد. بر همین اساس، بیاثر دانستن این تصمیم بر اقتصاد نفتی ایران، نوعی سادهسازی خطرناک است.
برخلاف آنچه برخی رسانهها القا میکنند، هند در ماههای اخیر کاملاً از بازار انرژی ایران حذف نشده است. بر اساس دادههای رسمی منتشرشده از سوی وزارت بازرگانی و صنعت هند، این کشور در ماه ژوئن ۲۰۲۵ یک محموله نفت خام به ارزش ۱۱۱ میلیون دلار از ایران وارد کرده؛ همچنین در هفتماهه نخست سال ۲۰۲۵، صادرات نفت خام و فرآوردههای نفتی ایران به این کشور ۲۰۵ میلیون دلار بوده؛ رقمی که معادل ۵۴ درصد کل صادرات ایران به هند محسوب میشود. این در حالیست که هند در پی خروج آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ و با پذیرش فشارهای واشنگتن، واردات نفت خام از ایران را متوقف کرده بود.
طبق این آمار که مربوط به ۴ ماه پیش است، میتوان گفت کانال صادرات انرژی ایران به این کشور همچنان فعال بوده؛ آن هم نه در سطحی نمادین، بلکه با سهمی قابل توجه در سبد تجاری دو طرف که به وضوح مشخص است. از طرفی هند برای ایران صرفاً یک خریدار نفت نیست؛ بلکه یک بازار مکمل در شرایط تحریم محسوب میشود که حذف یا تضعیف این بازار، حتی اگر به صورت تدریجی اتفاق بیفتد، میتواند فشار مضاعفی بر تراز ارزی ایران وارد کند.
از سوی دیگر ورود ونزوئلا به بازار انرژی هند، تنها یک جابهجایی ساده تأمینکننده نیست. این تصمیم به معنای اصلاح مسیرهای تحریمی و ایجاد رقابت میان کشورهای تحت تحریم برای تصاحب بازارهای محدود باقیمانده است؛ در چنین فضایی، ایران نه تنها بخشی از سهم فعلی خود را در خطر از دست دادن میبیند، بلکه با کاهش قدرت چانهزنی در فروش نفت نیز مواجه خواهد شد. ادعای ترامپ درباره احتمال توافق مشابه با چین نیز زنگ خطر بزرگتری را به صدا درمیآورد که اگر موفق شود، فشار بر درآمدهای نفتی کشور وارد مرحله جدیدی خواهد شد.
در مجموع، برخلاف روایت سادهانگارانه برخی رسانهها، تصمیم هند برای خرید نفت از ونزوئلا، نه تنها بیاثر نیست، بلکه به طور مستقیم و غیرمستقیم بخشی از ارزآوری نفتی ایران را هدف قرار خواهد داد. نادیده گرفتن این واقعیت، باعث میشود بخشی از تحولات بازار انرژی دیده نشود؛ تحولاتی که به تدریج و در گذر زمان، بر صادرات و درآمدهای ارزی ایران تأثیر میگذارد.