به گفته دبیرکل اتحادیه صادرکنندگان فرآوردههای نفت، گاز و پتروشیمی، فشار ترامپ بر بازار هند برای توقف خرید نفت از ایران، قدرت چانهزنی کشور در قیمتگذاری نفت خام را کاهش داده و وابستگی او به تعداد محدودی از مشتریان به ویژه چین، را افزایش میدهد که میتواند واردات کالاهای سرمایهای ایران و حتی وضعیت بودجه کشور را با مشکل مواجه کند.
همزمان با تشدید فشارهای دولت آمریکا بر شرکای تجاری ایران، بازار نفت این کشور در آسیا با نشانههای جدی عقبنشینی مواجه شده است. هند به عنوان یکی از مشتریان نفت خام ایران، تحت تأثیر دستورهای مستقیم دولت ترامپ، از خرید نفت ایران فاصله گرفته و به نظر میرسد مسیرهای جایگزین تأمین انرژی را در پیش گرفته است؛ روندی که نگرانیهایی را درباره تکرار آن در مورد چین نیز ایجاد کرده است. در شرایطی که پکن مهمترین خریدار باقیمانده نفت ایران محسوب میشود، افزایش فشارهای آمریکا این احتمال را مطرح میکند که چین نیز در مقطعی خرید نفت از ایران را کاهش دهد یا در معاملات جدید انرژی، فاصله محتاطانهتری از تهران بگیرد.
تشدید فشار ارزی با خروج هند از بازار نفت ایران
فریدون اسعدی، دبیرکل اتحادیه صادرکنندگان فرآوردههای نفت، گاز و پتروشیمی در گفت و گو با «نفت ما» مطرح کرد: هند یکی از مشتریان سنتی نفت خام ایران بود که با توجه به فشارهای آمریکا از جمله وضع تعرفهها و محدودیتهای سیاسی و اقتصادی، ناچار شده واردات نفت خام از ایران را کاهش دهد که باعث شد واردات مستقیم نفت خام ایران توسط هند تقریباً متوقف شود. در نهایت، هند بخش عمده نیاز خود را از طریق کشورهای حاشیه خلیج فارس از جمله عربستان، امارات و عراق و حتی از آمریکا یا روسیه، به صورت غیررسمی تأمین میکند. در این راستا، کاهش درآمدهای ارزی کشور و فشار بر تراز پرداختها میان ایران و هند به طور مستقیم قابل انتظار است که این موضوع، جریان ورود ارز نفتی به کشور را کاهش داده و به تبع آن، محدودیتها و کسریهایی که در ماههای اخیر در بازار ارز با آن مواجه بودیم، تشدید میشود.
وی افزود: از طرفی، قدرت چانهزنی ایران در قیمتگذاری نفت خام کاهش پیدا میکند و کشور ناچار میشود در بازارهای غیررسمی تخفیفهای سنگینی به خریداران از جمله هند، ارائه دهد. در کنار این موضوع، وابستگی ایران به تعداد محدودی از مشتریان به ویژه چین، افزایش پیدا میکند که میتواند واردات کالاهای سرمایهای ایران و حتی وضعیت بودجه کشور را با مشکل مواجه کند. ناگفته نماند در عین حال هزینههای فروش، حمل و نقل، بیمه و واسطهگری میتواند افزایش یابد. همچنین کیفیت درآمدهای نفتی کاهش پیدا میکند؛ به این معنا که بخشی از این درآمدها ممکن است با ارزهای نامتعارف یا روشهای غیرشفاف حاصل شود.
دبیرکل اتحادیه صادرکنندگان فرآوردههای نفت، گاز و پتروشیمی معتقد است، با تداوم این روند، دیپلماسی انرژی ایران و هند تضعیف شده و پیوندهای سیاسی و اقتصادی دو کشور عمق کمتری پیدا میکند؛ کاهش وزن ژئوپلیتیکی ایران در جنوب آسیا نیز از پیامدهای غیرمستقیم این وضعیت است که میتواند حتی بر پروژههایی مانند بندر چابهار اثرگذار باشد.
نفت ایران در سایه معامله چین و آمریکا
به گفته اسعدی، پالایشگاههای هند از نظر فنی با نفت خام ایران سازگاری بالایی دارند و کنار گذاشتن نفت ایران باعث افزایش هزینههای تأمین انرژی آنها میشود و بر همین اساس، اعمال محدودیت بر خرید نفت ایران، برای هند نیز بیهزینه نخواهد بود.
وی با اشاره به پیشنهاد مشابه هند به چین توسط آمریکا، گفت: چین شریک تجاری بسیار مهمی برای آمریکا محسوب میشود و آمریکا نیز برای چین جایگاه ویژهای دارد. با توجه به جنگ روسیه و اوکراین، بخشی از ظرفیت صادرات انرژی روسیه به اروپا کاهش یافت و چین با احداث دو خط لوله، توانست بخشی از نیاز خود را از روسیه تأمین کند که در مجموع، منافع اقتصادی قابل توجهی را در تعامل با آمریکا رقم زده است. در چنین شرایطی، این احتمال که چین واردات نفت خام از ایران را کاهش دهد یا حتی متوقف کند، به طور نظری مطرح شده؛ به ویژه با توجه به روابط اقتصادی عمیقی که با آمریکا دارد. در نهایت باید توجه داشت که در این فرآیند، بیش از آنکه چین متضرر شود، این ایران است که از محدودیتهای خرید نفت آسیب میبیند.