سرمایهگذاری قابلتوجه چند میلیارد دلاری برای ایرانالانجی بهدلایلی نامشخص، به یکباره متوقف شد و طی سالها، سرمایهگذاری جدیدی در این بخش صورت نگرفت. رقبای ایران در منطقه، گوی سبقت را در بازار الانجی از ایران ربودند و ایران به سمت گازرسانی حرکت کرد. استدلال برخی تصمیمگیران در این باره این بود که باتوجه به شرایط تحریمی و نداشتن واحدهای الانجی، به مناطق روستایی گازرسانی کنیم تا حداقل گاز پارسجنوبی مصرفکننده داشته باشد.
به گزارش «نفت ما»، درحالیکه جهان به سمت سوختهای پاکتر حرکت میکند، بازار الانجی با رشدی شتابان در حال گسترش است؛ چین با گسترش مصرف LNG در حملونقل و صنعت، و امارات با سرمایهگذاری هدفمند در کل زنجیره تولید تا صادرات، در صف اول این رقابت ایستادهاند؛ رقابتی که ایران در آن، با وجود ذخایر عظیم گازی، بیش از آنکه تعیینکننده باشد، در حاشیه مانده است. جهان آرامآرام از سوختهای پرکربن فاصله میگیرد، یک بازار کمتر دیدهشده با سرعتی غیرمنتظره در حال بزرگ شدن است: الانجی، یا گاز طبیعی مایعشده؛ بازاری که با شعار زیستمحیطی، بهعنوان سوختی پاک و پایدار در صنایع نیروگاهی، پتروشیمی و گرمایشی استفاده میشود.
چین بهعنوان بزرگترین واردکننده LNG جهان، با وجود افت کمسابقه واردات در سال ۲۰۲۵، همچنان در مسیر تثبیت جایگاه خود در این بازار حرکت میکند. برآورد تحلیلگران نشان میدهد واردات LNG چین در سال ۲۰۲۶ بین ۳ تا ۱۰ درصد افزایش خواهد یافت و به ۷۰.۵ تا ۷۵.۵ میلیون تن میرسد؛ رشدی که هرچند به رکورد سال ۲۰۲۴ نمیرسد، اما نشاندهنده تداوم وابستگی این کشور به LNG در سبد انرژی است. توسعه ناوگان کامیونهای LNG، بهتنهایی میتواند میلیونها تن به تقاضای سالانه چین اضافه کند و این، پیام روشنی برای صادرکنندگان گاز دارد.
در سوی دیگر، کشورهای عربی خلیجفارس، بهویژه امارات متحده عربی، با نگاهی فراتر از تولید، بهدنبال تسلط بر کل زنجیره ارزش LNG هستند. استراتژی جدید شرکت ملی نفت ابوظبی (ADNOC) و بازوی سرمایهگذاری آن، XRG، نمونهای روشن از این رویکرد است؛ رویکردی که با «ادغام عمودی» تولید، ناوگان حملونقل، سرمایهگذاری فرامرزی و قراردادهای بلندمدت، LNG را به «بیمه ژئوپلیتیک» برای بازارهایی مانند اروپا تبدیل کرده است. قرارداد ۱۰ ساله فروش سالانه یک میلیون تن LNG به شرکت آلمانی RWE تنها یکی از نشانههای این راهبرد است.
در این میان، ایران با وجود برخورداری از یکی از بزرگترین ذخایر گازی جهان و سهم قابل توجه در میدان مشترک پارس جنوبی، عملاً از این رقابت کنار مانده است. آنگونه که حسین میرافضلی، مدیرعامل سابق پتروشیمی جم، تأکید میکند، ایران همزمان با توسعه پارس جنوبی میتوانست به توسعه LNG ورود کند؛ مسیری که با توقف پروژه «ایران LNG» ناتمام ماند. نتیجه این غفلت، نهتنها از دست رفتن دهها میلیارد دلار درآمد بالقوه صادراتی، بلکه گرفتار شدن در چرخه مصرف فزاینده داخلی و از دست دادن نقش مؤثر در بازار جهانی گاز بود.
توقف ناگهانی پروژه ایران الانجی
حسین میرافضلی، مدیرعامل سابق پتروشیمی جم و کارشناس حوزه انرژی، در گفتوگو با «نفت ما»، با اشاره به چرایی عقبماندن ایران در توسعه الانجی در مقایسه با کشورهایی مانند چین و عربستان، توضیح داد: ایران همزمان با توسعه میدان گازی پارس جنوبی، باید توسعه الانجی را نیز دنبال میکرد. به همین منظور شرکتهای ایرانالانجی و پارسانرژی تأسیس شدند تا امکان تولید الانجی و صادرات آن به کشورهای مختلف فراهم شود.
این کارشناس انرژی ادامه داد: البته سرمایهگذاری قابلتوجه چندین میلیارد دلاری صرف ایرانالانجی شد تا به هدف تعیینشده دست پیدا کنیم، اما این پروژه بهدلایلی نامشخص، به یکباره متوقف شد و طی سالها، سرمایهگذاری جدیدی در بخش الانجی صورت نگرفت و به توسعه گاز در بخش خانگی پرداخته شد.
گازرسانی به روستاها؛ بزرگترین اشتباه تاریخی صنعت گاز
میرافضلی تاکید کرد: انجام خط انتقال گاز در روستاها بزرگترین اشتباه تاریخ صنعت گاز کشور بود؛ در برخی از شهرها و روستاها بهخصوص در مناطق گرمسیر نیازی به گازرسانی نبود، اما استدلال برخی تصمیمگیران در این باره این بود که با توجه به شرایط تحریمی و نداشتن واحدهای الانجی، به مناطق روستایی گازرسانی کنیم تا حداقل گاز پارسجنوبی مصرفکننده داشته باشد. گازرسانی به مناطق غیرضروری باعث شد زمستانها نزدیک به ۸۰ درصد گاز کشور در خانهها مصرف شود، که از نظر محیط زیستی و اقتصادی یک فاجعه تمامعیار است.
او ادامه داد: با توسعه واحدهای الانجی، میتوانستیم مصرف گاز را مدیریت کنیم و تعهدات صادراتی را به کشورهای مختلف عملی کنیم. با این حال، عدم توسعه ایرانالانجی موجب شد هم مدیریت مصرف آسیب ببیند و هم کشور از درآمد هنگفت صادرات الانجی محروم شود. این در حالی است که ایران میتوانست با ازطریق صادرات الانجی سالانه بین ۴۰ تا ۵۰ میلیارد متر مکعب الانجی صادر و درآمد قابلتوجهی کسب کند، اما این فرصت از دست رفت.
درآمد استخراج هلیوم پارسجنوبی در جیب قطر
مدیرعامل سابق پتروشیمی جم با اشاره به ظرفیت الانجی در پارس جنوبی بیان کرد: تخمین زده شده است که ذخایر هلیوم دنیا در حدود ۴۰ میلیارد متر مکعب باشد که یک چهارم از این ذخایر در میدان گازی پارسجنوبی که میان ایران و قطر مشترک است، قرار دارد. قطر با بهرهبرداری از بزرگترین ذخایر هلیوم دنیا در پارسجنوبی، توانسته به وفور هلیوم استخراج کند و این مسئله در شرایطی است که ایران نیز در صورت توسعه واحدهای الانجی، امکان برداشت هلیوم از پارس جنوبی را داشت، اما امروز از این ظرفیت محروم مانده است.
به گفته او، عدم توسعه الانجی از جنبههای اقتصادی، اجتماعی و محیط زیستی به کشور آسیب زده و مشکلاتی مانند آلودگی محیط زیست و مرگ خاموش به واسطه وجود بخاری و گردش حرارت در خانهها را افزایش داده است.