الهام قلی زاده کارشناس ارشد
کشورهای آسیایی معاونت بین الملل و بازرگانی وزارت نفت
عراق برای آمریکا هم به لحاظ سیاسی و هم از بعد اقتصادی بازاری بکر و جذاب
برای کسب سود و سرمایه گذاری محسوب میگردد
درحال حاضر استفاده از اقدامات ضدتحریمی همچون انتقال نفت ایران از عراق نه یک
سیاست راهبردی بلکه اقدامی واکنشی و شکننده برای کاهش اثرات تحریم است
تعاملات انرژی میان ایران و عراق
به دلایل متعددی مورد توجه مجامع بین المللی است که انتقال نفت تحریمی ایران از
طریق عراق به بازارهای بین المللی، وابستگی عراق به ایران در تأمین نزدیک به نیمی
از گاز و برق آن کشور و میادین نفتی مشترک متعدد در مرزهای دو کشور از آن جمله
است. از سوی دیگر با توجه به عدم انتقال گاز روسیه به اروپا از طریق خط لوله در پی
ادامه دار شدن منازعه با اوکراین، بازارهای بین المللی گاز دچار تحولات متعددی در
عرضه و تقاضا شده است که منجر به رونق یافتن سوخت گاز طبیعی مایع (LNG) به عنوان جایگزینی ایمن و در دسترس در شرایط اضطراری و در مناطق
دور از خط لوله گاز میگردد.
رصد تحولات عراق نشان از حضور بیش
از پیش شرکتهای آمریکایی پیشرو در صنعت LNG همچون اکسون موبیل، شورون، شل واکسلریت انرژی در عراق دارد. برای درک انگیزههای این حضور و نیز
برنامههای عراق در توسعه زیرساختهای مرتبط با LNG همچون برنامهریزی
برای ساخت اولین ترمینال واردات LNG در بندر خور الزبیر و دومین ترمینال LNGفراساحلی در بندر فاو میتوان موارد زیر را مدنظر قرار داد:
1.
فشار آمریکا برای قطع وابستگی عراق در تأمین گاز و برق از ایران
عراق برای آمریکا هم به لحاظ سیاسی و هم از بعد اقتصادی
بازاری بکر و جذاب برای کسب سود و سرمایه گذاری محسوب میگردد؛ تغییرات اقلیمی
همچون تنشهای آبی، گسترش موج گرمای تابستانه و عدم توسعه کافی زیرساختهای تولید
انرژی، این کشور را تا افق میان مدت ناگزیر از وابستگی به واردات گاز نموده است.
تلاشهای آمریکا برای ممانعت از هرگونه مراوده عراق با نفت و گاز ایران اعم از
سوآپ گازی ترکمنستان، ایران و عراق و مخالفت با ادامه قرارداد صادرات گاز پس از
فصل تابستان، علاوه بر یک جانبه گرایی سیاسی بر انگیزههای اقتصادی نیز استوار است؛
تلاش برای کسب جایگاه برتر جهانی در ساخت زیرساختهای کلیدی مربوط به منبع انرژی
اضطراری سبب گردیده ایالات متحده آمریکا برای
افزایش ظرفیت مایع سازی گاز تا سال2026 برنامه ریزی نماید. لیکن در سایه کاهش
تقاضای LNG در کشورهای اروپایی در سال گذشته، آمریکا برای حفظ رتبه نخست در
صادرات LNG میبایست بازارهای جدیدی ایجاد نماید که این مهم با حذف رقبای
منطقهای حاصل میشود و مجموع این اقدامات در راستای ایجاد تقاضا برای LNG آمریکایی در مناطقی همچون عراق است.
2.
کسب رضایت اجتماعی با اجرای برنامههای توسعهای اقتصادی
با توجه به نزدیک بودن
انتخابات پارلمانی عراق در نوامبر 2025، دولت فعلی عراق به منظور جلب رضایت افکار
عمومی، در تلاش برای کاهش معضلات این کشور در تأمین حاملهای انرژی مورد نیاز
جامعه، از جمله برق و سوخت به عنوان یکی از اصلی ترین مطالبات عمومی از دولت، است؛
لذا انعقاد قراردادهای خرید شناور حامل گاز مایع(FLNG) - هرچند که سهم
کمی از نیاز گازی این کشور را تأمین مینماید- و استقبال از شرکتهای مهم نفتی بین
المللی همچون شورون، اکسون موبیل، شل، بیپی و توتال انرژیز در توسعه و احیاء زیرساختهای موجود، پیشبرد این انگیزه دولت را تقویت مینماید.
جمع بندی و
پیشنهاد سیاستی
انگیزههای متعدد
دولت عراق برای نقش آفرینی مؤثر به عنوان یکی از محورهای کلیدی ترانزیت و بازارهای
بین المللی انرژی و نیز تحولات ژئوپلیتیک منطقهای و سرمایه گذاریهای گسترده شرکتهای
آمریکایی در این کشور، اهمیت بازنگری و تحول آفرینی در محورهای تبادل انرژی با
عراق را بیش از پیش روشن میسازد. درحال حاضر
استفاده از اقدامات ضدتحریمی همچون انتقال نفت ایران از عراق نه یک سیاست راهبردی بلکه
اقدامی واکنشی و شکننده برای کاهش اثرات تحریم است. در حالیکه حفظ ثبات در روابط
تجاری و سیاسی نیازمند سیاست گذاری مستحکم تری برای خنثی سازی فشارهای بین المللی
و کاهش سهم بازار ایران در نفت خام، گاز طبیعی، محصولات پتروشیمی و فرآوردههای نفتی
است؛ ایران و عراق به لحاظ فرهنگی، سیاسی و منابع انرژی دارای اشتراکات زیادی
هستند و همین امر ظرفیت روابط راهبردی چندجانبه مانند ایجاد کریدورهای انرژی و
زیارتی زمینی را از آسیای میانه، ایران و عراق فراهم مینماید. در این خصوص میتوان
به همکاری مؤثری که میان عراق، ترکمنستان و ایران در انتقال حجاج در طول جنگ
تحمیلی 12روزه انجام شد اشاره نمود. همچنین پیگیری مقامات عراق برای اجرای قرارداد
سوآپ گازی ترکمنستان بر اهمیت پیگیری اجرای صحیح این قرارداد از سوی مقامات ایرانی
و پیشگیری از حذف ایران به عنوان شرط ایالات متحده آمریکا برای اجرای آن، میافزاید.