صادرات نفت خلیج فارس در ماه سپتامبر به ۸۱ درصد سطح پیش از جنگ بازگشت. جهش ۴.۲ میلیون بشکه ای صادرات روزانه عربستان سعودی، تنزل صادرات ایران به صفر و کاهش عرضه کویت و قطر را پوشش داد، اما شکاف صادرات فرآورده های پالایشی همچنان فشار را بر بازار جهانی سوخت حفظ کرده است.
به گزارش فراز انرژی؛ داده های شرکت وورتکسا نشان می دهد مجموع جریان نفت خام، میعانات و فرآورده های پالایشی از هفت کشور اصلی خلیج فارس شامل عربستان سعودی، امارات متحده عربی، عراق، کویت، قطر، عمان و بحرین، در سپتامبر ۲۰۲۶ به طور میانگین ۱۹.۲ میلیون بشکه در روز بوده است. این رقم در برابر حدود ۲۳.۶ میلیون بشکه در روزی که پیش از آغاز جنگ با ایران در ۲۸ فوریه ثبت شده بود، به معنای بازیابی حدود ۸۱ درصدی ظرفیت صادراتی منطقه است. داده های شرکت کپلر نیز مجموع صادرات سپتامبر را در سطح ۱۸.۶ میلیون بشکه در روز تایید می کند.
عربستان سعودی موتور بهبود صادرات منطقه
بر اساس داده های کپلر، محموله های صادراتی نفت خام و میعانات عربستان سعودی در سپتامبر نسبت به اوت ۴.۲ میلیون بشکه در روز افزایش یافت و به ۶.۶ میلیون بشکه در روز رسید. این جهش صادراتی نه تنها کاهش صادرات کویت، قطر و توقف کامل صادرات ایران را جبران کرد، بلکه تمام رشد خالص صادرات منطقه در این ماه را به خود اختصاص داد.
این در حالی بود که عربستان سعودی ماه گذشته با حملات پهپادی مجبور شد خط لوله شرق به غرب خود را به صورت موقت تعطیل کند. این اقدام بارگیری نفت خام در بندر ینبع در دریای سرخ را دچار وقفه کرد، اما ریاض توانست صادرات خود را در ادامه ماه بازسازی کند.
مجموع صادرات نفت خام و میعانات هفت کشور اصلی خلیج فارس به علاوه ایران در سپتامبر به حدود ۱۴.۷ میلیون بشکه در روز رسید که در مقایسه با ۱۰.۸ میلیون بشکه در ماه اوت، رشد قابل توجهی را نشان می دهد. صادرات امارات متحده عربی و عراق نیز در این ماه افزایش یافت.
فرآورده های نفتی در نقطه بحرانی
داده های وورتکسا نشان می دهد اگرچه صادرات نفت خام و میعانات منطقه به ۹۱ درصد سطح پیش از جنگ، یعنی ۱۶.۳ میلیون بشکه در روز، رسیده است، صادرات فرآورده های پالایشی شامل گاز مایع (LPG)، گازوئیل و سوخت جت همچنان در سطح ۶۰ درصد میزان پیش از جنگ، معادل ۷.۳ میلیون بشکه در روز، قرار دارد.
این شکاف میان بازیابی نفت خام و فرآورده ها، فشار مستمری را بر بازار جهانی سوخت وارد کرده و به ثبت قیمت های بی سابقه یا نزدیک به رکورد در بازار گازوئیل و سوخت جت در چند بازار کمک کرده است. خاورمیانه سهم مهمی در عرضه جهانی این فرآورده ها دارد و به همین دلیل اختلال در ظرفیت پالایشی و صادراتی منطقه به صورت مستقیم بر واردکنندگان این سوخت ها در آسیا، اروپا و آفریقا تاثیر می گذارد.
پایداری روند، پرسش اصلی بازار
پیرامون چشم انداز ادامه این بهبود، کلر یونگمن، تحلیلگر وورتکسا، تاکید کرد که نوسانات روزانه جریان نفت در مقایسه با دوره پیش از جنگ به مراتب بالاتر رفته است و پرسش کلیدی این است که آیا سطوح صادراتی اخیر قابلیت تداوم دارند.
یکی از عوامل تعیین کننده، تکنیک موسوم به «عبور تاریک» است که تولیدکنندگان خلیج فارس برای حفاظت از کشتیرانی خود در برابر حملات ایران به کار گرفته اند. در این روش، نفتکش ها سامانه های ردیابی خود را غیرفعال می کنند تا از شناسایی توسط طرف های متخاصم جلوگیری کنند. این شیوه در ردیابی دقیق جریان های نفتی منطقه ابهام ایجاد می کند و ممکن است داده های گزارش شده با واقعیت صادرات تفاوت داشته باشد.
چرا این عدد برای بازار جهانی انرژی اهمیت دارد؟
بازیابی ۸۱ درصدی صادرات خلیج فارس را باید در بستر دو تحول جداگانه خواند: از یک سو صادرات ایران به دلیل محاصره آمریکا به صفر رسیده و از سوی دیگر، تولیدکنندگان دیگر منطقه در مواجهه با حملات پهپادی و تهدید کشتیرانی، انعطاف قابل توجهی از خود نشان داده اند.
با این حال، این بهبود هنوز شکننده است. اعتماد تامین کنندگان به سامانه های عبور تاریک، خطرات جانبی برای مسیرهای دریایی ایجاد می کند. اگر عملیات کشتیرانی در خلیج فارس یا تنگه هرمز با اختلال تازه ای مواجه شود، می تواند رشد اخیر را به سرعت معکوس کند.
در این میان، شکاف بزرگ در صادرات فرآورده های نفتی نشان می دهد که چالش اصلی منطقه دیگر فقط استخراج و حمل نفت خام نیست، بلکه بازسازی زنجیره پالایش و توزیع سوخت در شرایط جنگی است. در صورت تداوم این وضعیت، احتمال دارد بازار جهانی گازوئیل و سوخت جت تا پایان سال ۲۰۲۶ با محدودیت های عرضه بیشتری روبرو شود.
جمع بندی
صادرات نفت خلیج فارس در سپتامبر ۲۰۲۶ بهبود معناداری را ثبت کرد که محرک اصلی آن جهش صادراتی عربستان سعودی بود. با این حال، عملکرد فرآورده های پالایشی با نفت خام فاصله قابل توجهی دارد و نوسانات بالای روزانه نشان می دهد که پایداری این روند قطعی نیست. محاصره کامل ایران، تغییر معادله عرضه در منطقه را رقم زده، اما تا رسیدن به تعادل واقعی، بازار جهانی انرژی با ریسک های جدی روبرو خواهد بود.