ظرفیت تولید نفت خام ایران با افزایش ۲۸۵ هزار بشکه‌ای نسبت به شهریور ۱۴۰۳، در مهر ۱۴۰۵ به روزانه ۳ میلیون و ۷۱۵ هزار بشکه رسید. در کنار طرح‌های سرمایه‌گذاری چندمیلیارددلاری برای افزایش تولید، افت طبیعی مخازن و ضرورت توسعه فناوری‌های ازدیاد برداشت از مهم‌ترین چالش‌های حفظ این ظرفیت در سال‌های آینده به شمار می‌روند.
به گزارش میز نفت، ظرفیت تولید نفت خام ایران در شرایط تشدید تحریم‌ها، محدودیت‌های مالی و تنش‌های امنیتی افزایش یافته و بر اساس آمار اعلام‌شده، در مهر ۱۴۰۵ به روزانه ۳ میلیون و ۷۱۵ هزار بشکه رسیده است.
طبق گزارش خبرگزاری تسنیم، ظرفیت تولید نفت خام کشور از ۳ میلیون و ۴۳۰ هزار بشکه در روز در شهریور ۱۴۰۳ به سطح کنونی رسیده است؛ افزایشی معادل ۲۸۵ هزار بشکه در روز که رشد ۸.۳ درصدی را نشان می‌دهد.
همچنین ظرفیت تولید در مهر ۱۴۰۵ نسبت به ماه مشابه سال ۱۴۰۴، روزانه ۵۵ هزار بشکه افزایش داشته است. این ارقام بیانگر رشد ظرفیت اعلام‌شده تولید هستند و به‌تنهایی به معنای صادرات یا فروش همین میزان نفت نیستند.
سرمایه‌گذاری ۳ میلیارد دلاری برای افزایش تولید نفت
یکی از محورهای اصلی برنامه افزایش ظرفیت تولید، بهینه‌سازی تأسیسات سطحی، احیای چاه‌های کم‌بازده و بازگرداندن دارایی‌های غیرفعال به چرخه تولید عنوان شده است. تکمیل طرح‌های توسعه‌ای در میدان‌های مشترک غرب کارون و بازآرایی تأسیسات فرآورش و خطوط انتقال نیز در زمره اقدامات این دوره قرار دارند.
در همین چارچوب، طرح ضربتی افزایش ۲۵۰ هزار بشکه‌ای تولید نفت خام با بسته سرمایه‌گذاری ۳ میلیارد دلاری آغاز شده است. بر اساس اطلاعات منتشرشده، تاکنون روزانه ۷۰ هزار بشکه از اهداف این طرح محقق شده است.
ساختار تأمین مالی این پروژه بر مشارکت ۸۰ درصدی صندوق توسعه ملی و سهم ۲۰ درصدی منابع داخلی شرکت ملی نفت ایران استوار است.
تحقق کامل هدف این طرح به ادامه عملیات توسعه‌ای، تأمین منابع مالی، آماده‌سازی چاه‌ها و زیرساخت‌های مرتبط و حفظ پایداری تولید وابسته خواهد بود.
سرمایه‌گذاری ۱۳ میلیارد یورویی در میادین نفتی
در بخش بالادستی، بسته‌های توسعه‌ای به ارزش تقریبی ۱۳ میلیارد یورو برای میدان‌های نفتی، از جمله آزادگان، آذر، چنگوله و بندکرخه، به مرحله تنفیذ رسیده‌اند.
هم‌زمان با این برنامه‌ها، واگذاری بخشی از فعالیت‌های مرتبط با تأسیسات فرآورشی به بخش خصوصی نیز گسترش یافته است. بر اساس گزارش منتشرشده، قراردادهای جدید با ظرفیت ۳۱۵ هزار بشکه در روز منعقد شده و ظرفیت فرآورش برون‌سپاری‌شده به بخش خصوصی به مجموع ۴۳۰ هزار بشکه در روز رسیده است.
در بخش حفاری نیز ۱۲۹ دکل در نقاط مختلف کشور فعال هستند. همچنین قراردادهای تأمین ۲۰ دکل حفاری جدید به ارزش یک میلیارد دلار امضا شده و عملیات حفر ۲۷۰ حلقه چاه جدید در دستور کار قرار گرفته است.
این مجموعه اقدامات با هدف تقویت ظرفیت تولید، توسعه میدان‌ها و افزایش توان عملیاتی صنعت نفت دنبال می‌شود؛ هرچند زمان‌بندی اجرای پروژه‌ها و تبدیل سرمایه‌گذاری‌ها به تولید پایدار، در ارزیابی نتیجه نهایی آنها اهمیت تعیین‌کننده دارد.
افت طبیعی مخازن؛ چالش اصلی حفظ تولید نفت
افزایش ظرفیت تولید تنها بخشی از معادله صنعت نفت ایران است. حفظ این ظرفیت در بلندمدت، به‌ویژه با توجه به افزایش عمر مخازن و افت طبیعی فشار و تولید، به سرمایه‌گذاری مستمر و استفاده از فناوری‌های پیشرفته نیاز دارد.
در گزارش تسنیم، افت طبیعی تولید برخی مخازن کشور بین ۸ تا ۱۰ درصد در سال برآورد شده است. بر مبنای این برآورد، برای جبران افت تولید و جلوگیری از کاهش ظرفیت، باید به‌طور مستمر ظرفیت‌های جدید ایجاد شود.
در این گزارش، نیاز سالانه به ایجاد حدود ۳۰۰ هزار بشکه ظرفیت جبرانی مطرح شده است؛ رقمی که ضرورت تداوم عملیات توسعه‌ای و بهبود ضریب بازیافت از مخازن را برجسته می‌کند.
روش‌های ازدیاد برداشت نفت (EOR و IOR)، تزریق گاز و آب و استفاده از فناوری‌های مناسب برای افزایش بازیافت از مخازن، از جمله ابزارهایی هستند که می‌توانند در مدیریت افت تولید نقش داشته باشند. کاربرد هر روش به ویژگی‌های زمین‌شناسی، شرایط فشار و دما و مشخصات فنی میدان وابسته است.
در نتیجه، حفظ ظرفیت ۳.۷ میلیون بشکه‌ای تنها با افزایش تعداد چاه‌ها محقق نمی‌شود؛ بلکه مدیریت مخازن، تعمیر و نگهداری تأسیسات، دسترسی به فناوری و تأمین سرمایه برای توسعه مستمر نیز ضروری است.
جمع‌آوری گازهای همراه و کاهش اتلاف انرژی
بخش دیگری از برنامه‌های صنعت نفت به جمع‌آوری گازهای همراه نفت و کاهش سوزاندن این گازها در مشعل‌ها مربوط می‌شود. گازهای همراه، در صورت جمع‌آوری و فرآورش، می‌توانند به‌عنوان منبع خوراک پتروشیمی‌ها یا سوخت مورد استفاده قرار گیرند.
توسعه طرح‌های جمع‌آوری این گازها از یک سو به کاهش اتلاف منابع هیدروکربوری و پیامدهای زیست‌محیطی مشعل‌سوزی کمک می‌کند و از سوی دیگر می‌تواند منابع بیشتری برای تأمین خوراک صنایع و انرژی فراهم آورد.
در شرایط ناترازی گاز، استفاده از گازهای همراه جمع‌آوری‌شده ممکن است بخشی از نیاز شبکه یا صنایع را پوشش دهد؛ البته میزان اثرگذاری آن به حجم گاز قابل جمع‌آوری، ظرفیت فرآورش و انتقال و زمان بهره‌برداری از پروژه‌ها بستگی دارد.
افزایش ظرفیت تولید و جایگاه ایران در اوپک
افزایش ظرفیت تولید نفت خام می‌تواند بر جایگاه ایران در بازار جهانی و توان عرضه این کشور تأثیر بگذارد؛ با این حال، ظرفیت تولید، تولید واقعی، صادرات و سهمیه تعیین‌شده در چارچوب اوپک شاخص‌های متفاوتی هستند و نباید یکسان در نظر گرفته شوند.
در گزارش منتشرشده، افزایش ظرفیت تولید ایران در ارتباط با بازیابی جایگاه این کشور در سازمان کشورهای صادرکننده نفت، اوپک، مورد توجه قرار گرفته است. تبدیل این ظرفیت به عرضه پایدار در بازارهای جهانی، علاوه بر توان فنی تولید، به شرایط تحریمی، دسترسی به مشتریان، زیرساخت‌های انتقال و صادرات و وضعیت تقاضای جهانی بستگی دارد.
از سوی دیگر، افزایش تولید می‌تواند منابع بیشتری برای درآمدهای نفتی فراهم کند، اما میزان درآمد نهایی به حجم فروش واقعی، قیمت‌های جهانی، هزینه تولید و انتقال و شرایط دریافت درآمدهای صادراتی وابسته است.
پایداری تولید؛ آزمون بعدی صنعت نفت ایران
برنامه هفتم پیشرفت افزایش تولید نفت را در شمار اهداف مهم صنعت نفت قرار داده است. با این حال، استمرار رشد ظرفیت به هماهنگی میان توسعه میدان‌ها، حفاری، فرآورش، خطوط انتقال، تأمین مالی و دسترسی به فناوری نیاز دارد.
سرمایه‌گذاری در میدان‌های مشترک، احیای چاه‌های کم‌بازده، تأمین دکل‌های جدید و توسعه فناوری‌های ازدیاد برداشت می‌تواند به تقویت توان تولید کمک کند. در مقابل، افت طبیعی مخازن، محدودیت منابع مالی و دشواری‌های ناشی از تحریم‌ها همچنان از عواملی هستند که بر سرعت و هزینه اجرای طرح‌ها اثر می‌گذارند.
بر این اساس، افزایش ظرفیت تولید نفت خام ایران به روزانه ۳ میلیون و ۷۱۵ هزار بشکه، یک شاخص مهم عملیاتی است؛ اما سنجش پایداری این دستاورد به میزان تحقق اهداف توسعه‌ای، حفظ تولید میدان‌های موجود و تبدیل ظرفیت ایجادشده به عرضه و درآمد پایدار وابسته خواهد بود.